เมืองเก่า ชิโนโปรตุกีส ภูเก็ต

ประวัติความเป็นมา

        แหล่งท่องเที่ยวย่านเมืองเก่าภูเก็ต เป็นแหล่งที่มีอาคารสถาปัตยกรรมเก่าแก่ของเมืองภูเก็ตตั้งตระหง่านเป็นสง่าอยู่ทั่วทั้งเมือง ตึกรามบ้านช่องเหล่านี้เป็นสถาปัตยกรรมชิโนโปรตุกีสที่ก่อสร้างในสมัยพระยารัษฎานุประดิษฐ์มหิศรภักดี (คอซิมบี้ ณ ระนอง)  ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็น สมุหเทศาภิบาลสำเร็จราชการมณฑลภูเก็ต ในสมัยรัชกาลที่ 5  อันเป็นยุคที่เจริญรุ่งเรืองที่สุดของเมืองภูเก็ตยุคหนึ่ง

ลักษณะทั่วไป

       สถาปัตยกรรมชิโนโปรตุกีสในเมืองภูเก็ตมีลักษณะที่แตกต่างกันออกไปตามรูปแบบโครงสร้าง และฐานะทางเศรษฐกิจของเจ้าของ โดยแบ่งได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ๆ ได้แก่

  อาคารสาธารณะ ซึ่งเป็นอาคารราชการ สมาคมโรงเรียน และบริษัทเอกชน โดยอาคารเหล่านี้มีลักษณะเป็นตึกก่ออิฐถือปูนผนังหนา และมีลวดลายสวยงาม เช่น ศาลากลางจังหวัดภูเก็ต พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว เป็นต้น

  คฤหาสน์ หรือ อังมอเหลา แปลว่า ตึกฝรั่ง เป็นตึก 2 ชั้นขนาดใหญ่ ผนังก่ออิฐฉาบปูนหนา มีเสาอิงตกแต่งลวดลายปูนปั้นตามแบบศิลปะยุโรป  และมีประตูหน้าต่างไม้ตกแต่งลวดลายฉลุแบบศิลปะจีน โดยรวมแล้วอาคารส่วนใหญ่มีลวดลายปูนปั้นและการตกแต่งคล้ายกับอาคารตึกแถว รวมทั้งมีการจัดช่องหน้าต่างทำให้มีความกลมกลืนกับกลุ่มอาคารตึกแถวได้เป็นอย่างดี  เช่น คฤหาสน์พระพิทักษ์ชินประชา  บ้านหลวงอำนาจนรารักษ์ เป็นต้น

  อาคารตึกแถว (เตี้ยมฉู่)  เป็นตึกแถวที่มีจุดเด่น คือ มีลักษณะเป็นซุ้มโค้งที่มีช่องทางเดินต่อเนื่องกันโดยตลอดทั้งตึก เพื่อเป็นที่กันแดดกันฝนให้แก่ผู้คนที่สัญจรไปมา เรียกว่า หง่อคาขี่ หรือ อาเขต  ตึกแถวนี้ส่วนใหญ่มีหลังคาทรงสูงมุงด้วยกระเบื้องดินเผามีร่องมุมแหลมรอบตัววี ประตูหน้าต่างชั้นล่างทำด้วยไม้ตกแต่งด้วยลวดลายแบบจีน ส่วนชั้นบนมักเป็นบานหน้าต่างขนาดใหญ่ 2-3 ช่องยาวถึงพื้นห้อง เช่น ตึกแถวบริเวณถนนถลาง ถนนดีบุก และซอยรมณีย์ เป็นต้น

อาคารสถาปัตยกรรมชิโนโปรตุกีสทั้ง 3 ประเภทนี้เป็นสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลมาจากยุโรป           ตั้งแต่ยุคคลาสลิคประมาณ 400 ปีก่อนคริสตกาล มาจนถึงยุคอาร์ตเดโค (ช่วง ค.ศ.1920 – 1939) และได้รับอิทธิพลจากศิลปะแบบจีน ซึ่งเห็นได้จากประตูหน้าต่างไม้ที่ตกแต่งลวดลายฉลุแบบจีน

       ย่านเมืองเก่าภูเก็ต เป็นย่านที่อยู่ใจกลางเมืองภูเก็ต ซึ่งครอบคลุมพื้นที่หลายจุดในเขตอำเภอเมือง จังหวัดภูเก็ต ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็นช่วงถนนต่างๆ ได้ดังนี้

       ช่วงที่ 1 บริเวณถนนภูเก็ต ถนนรัษฎา ถนนระนอง เป็นจุดเริ่มต้นในการเดินชมเมืองเก่า ซึ่งมีสถาปัตยกรรมชิโนโปรตุกีสและแหล่งท่องเที่ยวให้ชมมากมาย ได้แก่ ศูนย์รวมข่าวพรหมเทพ พิพิธภัณฑ์โรงแรมถาวร วงเวียนสุริยเดช เป็นต้น

       ช่วงที่ 2 บริเวณถนนกระบี่ ถนนสตูล มีสถาปัตยกรรมชิโนโปรตุกีสที่เป็นคฤหาสถ์ หรืออังมอเหลา ให้ชื่นชมหลายหลัง  ได้แก่  คฤหาสถ์พระพิทักษ์ชินประชา พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว เป็นต้น

ช่วงที่ 3 บริเวณถนนดีบุก ถนนเยาวราช ตรอกสุ่นอุทิศ  เป็นย่านที่มีบ้านนายเหมืองเก่าให้ชม ได้แก่  บ้านหลวงอำนาจนรารักษ์ และมีตึกแถวชิโนโปรตุกีส หรือเตี้ยมฉู่ ตั้งเรียงรายให้ชมตลอดทั้งถนน

ช่วงที่ 4 ถนนถลาง ซอยรมณีย์  ถนนสายนี้เป็นถนนสายประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดสายหนึ่ง ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีนักท่องเที่ยวมาเดินชมและถ่ายภาพเป็นจำนวนมาก เนื่องจากมีอาคารตึกแถวเก่าแก่ที่มีรูปแบบเดิมเกาะกลุ่มกันมากที่สุดถึง 141 คูหา และยังมีเอกลักษณ์เฉพาะคือ ช่องทางเดินหน้าตึกแถว หรือหง่อคาขี่เหมือนเช่นในอดีต อีกทั้งยังได้รับการปรับปรุงตกแต่งให้มีความสวยงาม จึงดึงดูดให้นักท่องเที่ยวมาเยือน

ช่วงที่ 5 ถนนพังงา ถนนภูเก็ต  เป็นถนนอีกสายที่มีร่องรอยสถาปัตยกรรมชิโนโปรตุกีสอันเก่าแก่และแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่น่าสนใจ ได้แก่ อาคารธนาคารชาร์เตอร์แบงค์ โรงแรมออนออน ศาลเจ้าแสงธรรม เป็นต้น

ช่วงที่ 6 ถนนเทพกระษัตรีย์ ถนนมนตรี  เป็นถนนช่วงสุดท้ายที่เป็นเมืองเก่าภูเก็ต ซึ่งมีสถาปัตยกรรมเก่าแก่ให้ชื่นชมมากมายได้แก่ บ้านหลวงอนุภาษภูเก็ตการ หรือคฤหาสถ์ตระกูลหงษ์หยก อาคารบริษัทอนุภาษภูเก็ตการจำกัด และยังมีรูปั้นพญามังกรทะเล (ฮ่ายเหล็งอ๋อง) ซึ่งอยู่ถัดจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานจังหวัดภูเก็ต ไว้ให้นักท่องเที่ยวได้สักการะเพื่อความเป็นสิริมงคลอีกด้วย

     การเดินชมย่านเมืองเก่าอันเป็นเสน่ห์ทางประวัติศาสตร์ของเมืองภูเก็ตนั้น นอกจากจะได้ชื่นชมสถาปัตยกรรม   ชิโนโปรตุกีสอันงดงามตระการตาแล้ว นักท่องเที่ยวยังได้สัมผัสถึงวิถีชีวิตของผู้คน และได้เรียนรู้เรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของภูเก็ตไปพร้อมๆ กัน  อีกทั้งยังมีโอกาสได้ลิ้มลองอาหารพื้นเมืองภูเก็ต ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่มีเฉพาะท้องถิ่นอีกด้วย